Ներկայացնում ենք որոշ հատվածներ «Գենդերը հայ մշակույթում» դասընթացի մոդուլից Հասմիկ Գևորգյանի (ԵՊՀ սոցիոլոգիայի ամբիոնի պրոֆեսոր, գենդերային ուսումնասիրությունների փորձգետ) հեղինակությամբ։

Նյութը մշակվել է Հասարակություն առանց բռնության ՀԿ-ն կողմից իրականցվող Հայաստանում հասանելի և կայուն գենդերային կրթության հաստատում ծրագրի շրջանակներում «Քվիննա թիլ Քվիննա» հիմնադրամի ֆինանսական աջակցությամբ։                                                                                                                                                   

«Գենդեր» հասկացությունը ըմբռնվում է հայ հասարակության կողմից որպես արևմտյան ներմուծում մեր բառապաշարում, որպես արտաքին՝ ուրեմն օտար մի հասկացություն, որն ըստ էության վտանգում է մեր մշակույթային, «ազգային» նորմատիվ համակարգը և ավանդույթները։ Հայ մշակութային գոհարների գրաքննադատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ըմբռնելու այն փաստը, որ գենդերային հավասարության, գենդերային փոխհարաբերությունների, աշխատանքի գենդերային բաժանման հարցերին անրադարձել են շատ վաղուց։ Ինչևէ այսօր էլ նրանք չեն կորցրել կարևորությունը, իսկ շատ դեպքերում գենդերային փոխհարաբերությունների տիրույթում ընկած մեր ավանդականը ավելի առաջադեմ  երանգներ է ունեցել, քան մերօրյան։ 

«Անահիտ» հեքիաթում Ղազարոս Աղայանը կարողացել է ներկայացնել գենդերային փոխհարաբերություններում էգալիտար մոդելի գործունակությունը: Այստեղ միաձուլվում են դրվագներ, որոնք վերաբերում են գենդերային մեթոդաբանության մեջ քննարկման դրված գրեթե բոլոր թեմաներին: Ստորև ներկայացածված դիպաշարային օրինակները շատ դեպքերում գործողությունների և գենդերային դերաբաժանումների միջոցով արտահայտում են ոչ միայն թեմաների միահյուսվածություն, այլև վառ ապացույց են երկչափանի կեցության համակապվածության:

Օրինակներ`

«Հավասարություն»

«Հացիկ գյուղում թե՛ տղերքը, թե՛ աղջկերքը այնպես սրամիտ, այնպես գեղեցիկ են, որ եթե տեսնես, կմնաս հիացած»: 

«Ուժեղ և թույլ սեռեր»

«Վաղինակը պարզել էր, որ գյուղի ծերերը Անահիտին են դիմում խորհրդի համար, նրան անվանում են «Անտառի թագուհի»: Իր հոր նախիրից երբ մի ապրանք է կորչում, նա իսկույն մի կրակոտ ձի հեծած սար ու ձոր է ընկնում, գտնում բերում է»:

*

«Անահիտը, ձախ ձեռքին վահանը, հանեց սուրը և պահանջեց բացել այդ տարտարոսի դռները: Թեժ կռվի ժամանակ սաղավարտն ընկավ Անահիտի գլխից և երկայն մազերը փռվեցին ուսերին: Դա ավելի սարսափ ձգեց ամբոխի վրա»:

«Աշխատանքի գենդերային բաժանում»

«Մեկ տարվա մեջ Վաչագանը դիպակ գործել սովորեց, մի բաճկոնացու գործեց և ուղարկեց Անահիտին ընծա»:

«Առաջնորդություն» 

«Մի օր Անահիտը խորհուրդ է տալիս, որ Վաչագանը առաջվա պես ծպտված գնա ժողովրդի մեջ` նրանց վիճակին ծանոթանալու, իսկ ինքը այդ ընթացքում կկառավարի երկիրը»:

*

«Անահիտ թագուհին, որ Վաչագանի բացակայության ժամանակ լավ կառավարում էր երկիրը, շուտով քրմի միջոցով ստանում է դիպակը, որի վրա ծածկագրված էր Վաչագանի գտնվելու տեղը»:

*

«Թագուհին անմիջապես հնչեցրեց պատերազմական փողերը, ոտքից գլուխ սպառազինվեց: Նրան միացան նաև օրիորդներն ու տիկինները, որոնք նույնպես զրահավորվեցին ու ձի նստած շրջապատեցին թագուհուն, որպեսզի գնան թագավորին փրկելու: Անահիտը հրամաններ արձակեց, կարգավորեց այրուձին ու ասպանդակեց ձին»:

«Ավանդույթներ»

«Հայրն էլ նրան հանգիստ չէր տալիս և տարբեր հարսնացուներ էր առաջարկում շաբաթը մի քանի անգամ: Հոր պարտադրանքներից ազատ լինելու համար Վաչագանը իրեն տվեց որսորդության»:

«Նորամուծություններ»

«Թագավորն ու թագուհին տեսան, որ չեն կարողանում փոխել Վաչագանին, խորհուրդ արին և որոշեցին ընդունել նրա որոշումը»:

*

«Այսօրվա ծառաների տերը վաղը կարող է ինքը ծառա լինել: Ամեն մարդ արհեստ պիտի իմանա, - կտրուկ պատասխանում է Անահիտը և հարսնախոսության եկածներին իրենց նվերներով հետ դարձնում»:

*

«Անահիտը մեր գետերը ծածկեց լաստերով, մեր ծովերն ու լճերը` նավերով ու նավակներով: Նա մեր դաշտերը ողողեց ջրանցքներով ու առուներով, մեր քաղաքներն ու գյուղերը` սառն աղբյուրներով: Նա մեր սայլերին հարթ ճանապարհներ տվավ, մեր գութաններին` ընդարձակ երկիր: Նա կործանեց դժոխքը և մեր աշխարհը շինեց մի եդեմական դրախտ»:

 

 

 

 

 

Գենդերային հավասարության իրագործումը , ինչպես արժեք այնպես էլ նպատակ, առանցքային ժողովրդավար հասարակության հաստատման գործընթացում։ Հետամուտ լինելով այս գաղափարի  կենսագործմանը` 2010 թ․-ին Հասարակություն առանց բռնության ՀԿ-ը Հուլիսի 27-ը հռչակեց       Գենդերային հավասարության օր։            

 Այդ պահից ի վեր՝ ամեն տարի այս օրը կազմակերպությունն իրականացնում է լայնածավալ  միջոցառումներ՝ նպատակ ունենալով հասարակության ուշադրությունը սևեռել գենդերային  հիմնահարցերի վրա, կրթել, իրազեկել և ձգտել ձևավորել այնպիսի հասարակություն, որտեղ գենդերային կարծրատիպերը, բռնությունը և դրա հիմքով խտրականությունն այլևս տեղ չունեն, որտեղ բոլորը ունեն հավասար իրավունքներ։

Գենդերային հավասարության օրվա հռչակումից 10 տարի անց, շարունակեցինք նշել այն`  «Գենդերային հավասարությունը կրթության միջոցով» թեմատիկ ուղղվածությամբ։ 

Կախված համաճարակային իրավիճակից՝ Հուլիսի 27-ին նվիրված բոլոր միջոցառումները կայացան բացառապես առցանց հարթակներում։

Հրապարակեցինք հետաքրքիր տեղեկություններ և խոհեր Հուլիսի 27-ի պատմության, առանձնահատկության, հասարակական ընկալումների և նպատակների վերաբերյալ։   Ներկայացրեցինք տարբեր երկրներում կարևորվող ազգային օրերի մասին։

Հուլիսի 21-ը դարձավ ինքնակրթության լավագույն հնարավորություններից․ անցկացվեց «Գենդերային դիսկուրս․ կարծրատիպեր, մշակույթ, մեդիա» վեբինարը ոլորտում առաջատար փորձագետներ՝ Աննա Արուճյանի (Օքսֆորդի համալսարանի հետազոտող, ՀԱԲ ՀԿ համահիմնադիր), Հասմիկ Գևորգյանի (ԵՊՀ սոցիոլոգիայի ամբիոնի պրոֆեսոր, գենդերային ուսումնասիրությունների փորաձգետ) և Անի Կոջոյանի (ԵՊՀ դասախոս, կրթության և գենդերային հարցերով փորձագետ) զրույց-դասախոսությամբ և վեբինարի մասնակիցների ակտիվ քննարկումներով։ 

Գենդերային հավասարության օրվան նվիրված միջոցառումների շարքը ամփոփվեց Հուլիսի 27-ին «Գենդերային հավասարությունը կրթության միջոցով» թեմայով առցանց քննարկմամբ։ Քննարկման մասնակիցներն էին՝ Մարիա Կարապետյանը (ՀՀ ԱԺ Իմ Քայլը խմբակցության պատգամավոր), Նվարդ Մանասյանը (UNICEF, գենդերային հավասարության ծրագրի պատասխանատու, փորձագետ), Աննա Արուճյանը (ՀԱԲ ՀԿ համահիմնադիր, Օքսֆորդի համալսարանի գենդերային ուսումնասիրությունների հետազոտող),Անի Կոջոյանը (ԵՊՀ դասախոս, կրթության և գենդերային ուսումնասիրությունների փորձագետ) ։ Քննարկումը վարեց Արշալույս Մղդեսյանը։ Ուրախությամբ ենք նշում, որ այս խիստ արդիական ու կարևոր թեման լայն տարածում գտավ գրանցելով՝ 35.000-ից ավելի դիտումներ։

Շնորհակալ ենք բոլոր մասնակիցներին, բանախոսներին, կազմակերպություններին և մեր գործընկերներին օրվա արժեքները մեզ հետ կիսելու և բարձրաձայնելու համար։ 

 

2010թ․-ին Հասարակություն առանց բռնության ՀԿ-ը Հուլիսի 27-ը հռչակեց Գենդերային հավասարության օր։ Այդ պահից ի վեր՝ ամեն տարի այս օրը կազմակերպությունն իրականացնում է լայնածավալ միջոցառումներ՝ նպատակ ունենալով հասարակության ուշադրությունը սևեռել գենդերային հիմնահարցերի վրա։ Այսօր, 10 տարի անց, զրուցում ենք ՀԱԲ համահիմնադիր Աննա Արուճյանի հետ օրվա պատմության, խորհրդի, նպատակների և այլ կարևոր թեմաների շուրջ։

 

Ի՞նչ դրդապատճառներ կային Հուլիսի 27-ը Գենդերային հավասարության օր հայտարարելու և ինչու՞ ընտրեցիք հենց այդ օրը։

Գրեթե բոլոր ժամանակակից պետություններում իրավական առումով ամրագրված է կանանց և տղամարդկանց իրավահավասարությունը, բայց աշխարհի 51% կազմող կին բնակչության 70%-ը աղքատ է։ Սա նշանակում է, որ դե յուրե գենդերային հավասարության առկայությունը օրենսդրությունում դեռ բավարար հիմք չէ կանանց և տղամարդկանց դե ֆակտո հավասարության հաստատման համար։

Եվ Հայաստանը բացառություն չէ։ ՀԱԲ-ը երկար տարիներ աշխատել և աշխատում է կրթական հաստատությունների հետ, որպեսզի փոխվի մարդկանց ճանաչողական ընկալումը գենդերային հավասարության մասին և հուլիսի 27-ը՝ որպես խորհրդանշական տարվա բաժանարար գիծ, արձանագրվի և նշվի որպես գենդերային հավասարության օր։ Ամեն տարի այս օրը ՀԱԲ-ը նախաձեռնում է հանրային միջոցառում ևս մեկ անգամ ընդգծելու համար սոցիումում կանանց և տղամարդկանց հավասար իրավունքների և հնարավորությունների կարևորությունը։ Վերջին տաս տարիների ընթացքում հուլիսի 27-ին ՀԱԲ-ում ընդգրկված երիտասարդ կանայք գեներացրել և իրականացրել են բազմաթիվ հանրային միջոցառումներ Հայաստանի տարբեր քաղաքներում։

 

Ինչու՞ է կարևոր ունենալ Գենդերային հավասարության օր ազգային մակարդակում։

Որպես խորհրդային ժառանգության մաս Հայաստանում կանանց օր է նշվում մարտի 8-ը, որը, ցավոք, այսօր ոչ մի աղերս չունի այդ օրվա իրական խորհրդի հետ։ Կանանց իրավունքների պայքարի օրը տարիների ընթացքում վերածվել է գարնան, գեղեցկության տոնին և աղճատել այդ օրվա պատմության իսկությունը։ Հայաստանում՝ առանձնացնելով և նշելով հատկապես գենդերային հավասարության հատուկ օր, նպատակ ունի հարցադրել խնդրի կարևորությունը, դրա ճանաչողական ընկալումը և պայքարը իրական հավասարության հասնելու համար, եթե դա ընդհանրապես հնարավոր է կապիտալիզմի պայմաններում։

 

Ըստ Ձեզ՝ հանրային ընկալման ինչպիսի՞ փոփոխություններ կլինեն եթե Հուլիսի 27-ը ճանաչվի Գենդերային հավասարության ազգային օր։

Գենդերային հավասարության օրը որպես ազգային տոն նշելը ինքնանպատակ չէ։ Եթե նույնիսկ այն համատարած սկսեն տոնել Հայաստանում, ապա մեծ ջանք է պահանջվելու, որպեսզի այն չվերածվի հերթական մարտի 8-ի։ Մենք կարող ենք տասնյակ օրեր առանձնացնել օրացույցի մեջ, բայց առաջնային է, որ փոխվի մարդկանց ընկալումը, ձևավորվի աշխարհայացք, որ անհավասարության առկայությունն է ծնում խտրականություն, բռնություն, ազգասպանություն։

Այդ ճանաչողական ընկալման փոփոխությանը դժբախտաբար հնարավոր չէ հասնել տարվա մեջ մեկ օր առանձնացնելով և նշելով։ Հանրային ընկալման փոփոխության ձեռքբերումների համար պահանջվում է համակարգված, նպատակամիտված ջանքեր և անխոնջ աշխատանք դեռ վաղ տարիքից սերմանել երեխաների մեջ սեր դեպի մարդկությունը՝ չտարանջատելով, չդասակարգելով, չօտարելով մարդկանց՝ ըստ նրանց գենդերի, մաշկի գույնի, սեռականության և այլ հատկանիշների։

 Իսկ գենդերային հավասարության օրը թող խորհրդանշի այդ ձեռքբերումները․․․

 

Ընդհանուր առմամբ ո՞րն է Հայաստանում գենդերային հավասարության Ձեր տեսլականը։

Որքան ավելի շատ եմ ես ուսումնասիրում գենդերային հավասարության կոնցեպտը առկա կապիտալիստական աշխարհում, այնքան ավելի եմ համոզվում, որ իմ պայքարը ոչ թե միտված է հավասարության հաստատմանը, այլ թիրախավորված է անհավասարության դեմ։ Իմ խորին համոզմամբ, մարդկության դժբախտությունների ճնշող մեծամասնությունը՝ աղքատություն, պատերազմ, ցեղասպանություն, ռասիզմ, հենց պայմանավորված են անհավասարության, օտարելու, մարդկանց մի խմբին՝ ինչ-որ տարանջատիչներով, գերադասելու մյուս խմբին սկզբունքով։ Այդ անհավասարության հզոր մեքենայի շահագործմանը և վերարտադրմանը լծված է ամբողջ հայրիշխանական համակարգը՝ իր օրըստօրե ահագնացող ռազմական և կապիտալիստական թևերով։

Իմ տեսլականը որպես ֆեմինիստ ոչ թե ուրախանալն է, որ կանայք կարող են մաս կազմել և տարալուծվել այդ հայրիշխանական մեքենայի մեջ և ինքնսինքյան վերարտադրեն թունավոր առնականության, գենդերային բևեռացված (gender binary) նորմերը, այլ անվերապահորեն հարցադրեն, հարցադրեն, և ևս մեկ անգամ հարցադրեն, թե ինչու են այդ նորմերը պարտադրվում կանանց դարեր շարունակ։

Իմ տեսլականն է, որ կրթական համակարգը Հայաստանում դեռ վաղ տարիքից զարգացնի այդ քննադատական միտքը, սովորեցնի մտածել և վերլուծել երևույթները մեր շուրջ և միայն այդ պարագայում կարելի կլինի խոսել գենդերային հավասարության սկզբունքի աշխարընկալման և կիրարկման մասին։

 

 

 

Հիմնադրման օրվանից կարևորելով կրթության դերը գենդերային հավասարության հաստատման հարցում՝ հաշվի առնելով մեր փորձառությունը այս ոլորտում Հասարակություն առանց բռնության (ՀԱԲ) ՀԿ-ը ակտիվորեն ներգրավված է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության (ԿԳՄՍՆ) կողմից նախաձեռնված հանրակրթության պետական չափորոշչի և առարկայական չափորոշիչների նախագծերով առաջարկվող փոփոխությունների գործընթացում։

ՀԱԲ -ը իր գործունեության 19 տարիների ընթացքում, մեծ ներդրումն է  ունեցել զարգացած և ժողովրդավար հասարակության ձևավորման գործում՝ գործունեության հիմնաքար դարձնելով կրթությունը։ ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության հետ սերտ համագործակցությամբ արդյունավետ աշխատանք է իրականացվել հետևյալ հիմնական ուղղություններով․

  • Գենդերային քաղաքականության հետ կապված տարբեր ռազմավարական ծրագրերի և նախագծերի արդյունավետություն մշտադիտարկում
  • Դասագրքերի վերլուծություն գենդերազգայնության տեսանկյունից
  • Ուսուցիչների վերապատրաստումներ՝ գենդերազգայնությունը բարձրացնելու նպատակով։
  • «Կին և տղամարդ՝ տարբեր, բայց հավասար» տեսական ու գործնական ուսումնաօժանդակ ուղեցույցի տպագրում. 2016թ․ դրությամբ ուղեցույցները բաժանվել են Հայաստանի հիմնական ու ավագ 1358 դպրոցի ուսուցիչներին։
  • Գենդերային բաղադրիչի ներառումը «Հասարակագիտություն» առարկայի մեջ։

Ներկայումս կազմակերպությունը հանդիսանում է ՀՀ ԿԳՄՍՆ նախարարին կից հանրային խորհրդի անդամ։

ՀԱԲ-ը՝ հենվելով իր երկարամյա փորձի վրա, դիտարկումներն ու առաջարկությունները ներկայացրել է հանրակրթական պետական չափորոշիչների՝ մասնավորապես միջնակարգ կրթության շրջանավարտի ակնկալվող կարողունակությունների և հանրակրթական միջնակարգ, տարրական, հիմնական ծրագրի շրջանավարտի ուսումնառության ակնկալվող վերջնարդյունքների վերաբերյալ, ինչպես նաև «Հասարակագիտություն» և «Ես և շրջական աշխարհը» առարկաներից։

Հիմնվելով՝ գենդերային քաղաքականության իրականացման 2019-2023 թվականների ռազմավարական ծրագրի, ինչպես նաև դպրոցներում տղաների և աղջիկների միջև առկա գենդերային կարծրատիպերի, գենդերային հիմքով խտրականության և անհավասարության հաղթահարման պահանջի վրա, ՀԱԲ-ը առաջարկում է գենդերային բաղադրիչի ներառում հանրակրթական պետական չափորոշիչում և նշված առարկայական ծրագրերում։

 Կարևորում ենք կանանց և տղամարդկանց հավասար իրավունքների և հավասար հնարավորությունների, գենդերային հավասարության կոնցեպտի ներակայացումը։ Այս շրջանակներում անհրաժեշտ է պարզաբանել գենդեր հասկացությունը, գենդեր և սեռ եզրույթների տարբերությունները, խթանել գենդերազգայուն վերաբերմունքի ձևավորմանը, անդրադառնալ գենդերային հիմանխնդիրներին, գենդերային կարծրատիպերին, խտրականությանը և դրանց հետևանքներին։ Անհրաժեշտ է աշակերներին ծանոթացնել սեքսիզմի նշանակության և դրա դրսևորումների հետ և որ ամենակարևորն է՝ դրա հետևանքներին։

Որոշ հետազոտություններ փաստում են, որ գենդերային անհավասարությանն առնչվող հարցերի հիմքում էապես ընկած են դեռևս վաղ տարիքում երեխաների մոտ ձևավորվող գենդերային կարծրատիպերը, որոնք հանգեցնում են կանանց և տղամարդկանց եկամուտների միջև խզվածքի, կանանց ցածր ներկայացվածության քաղաքականության մեջ, գենդերային հիմքով խտրականության և բռնության, ընտանեկան բռնության բարձր մակարդակի կանանց շրջանում և այլն։ Հետևաբար, գենդերային կարծրատիպերի հաղթահարումը հենց հանրակրթական հաստատություններից սկսած ավելի քան հրատապ է և պատասխանատու։

Մենք շնորհակալ ենք փորձագիտական խմբերին իրենց ջանքերի համար` որակական փոփոխություններ բերելու կրթական համակարգ։

Գտնում ենք, որ էական արդյունքների հասնելու համար անհրաժեշտ պայման է մասնագիտական դիտարկումների ու առաջարկների ներառումը հանրակրթական և առարկայական չափորոշիչների ծրագրերում։ Մենք շարունակելու ենք մշտադիտարկել նախագծերի մշակման ընթացքը, օժանդակել և համագործակցել ցանկալի արդյունք ապահովելու համար։

Հասարակություն առանց բռնության ՀԿ-ը և գործընկեր կազմակերպությունների համատեղ իրականացրած «Սեր և հարգանք – Կանխելով բռնությունը դեռահաս զույգերի շրջանում» ծրագրի շրջանակում ներգրավվել են 29 կամավորներ և համակարգողներ 6 երկրներից, աշխատելով ավելի քան 1500 երիտասարդների հետ՝ իրազեկելու և կանխելու բռնությունը դեռահաս զույգերի շրջանում։

Հետևյալ ուղեցույցը մշակվել է երիտասարդ դեսպանների հաջող փորձի հիման վրա՝ ապահովելու հասակակիցների ներգրավվումը դեռահասների շրջանում բռնության բոլոր ձևերը կանխելու գործում։ 

Մի շարք հետազոտություններ փաստում են, որ նույն տարիքային խմբի ներկայացուցիչները բավականին դրական ազդեցություն են ունենում հասակակիցների հայացքների և վերաբերմունքի ձևավորման վրա։  

 

Ծրագրի մասին ավելին իմանալու համար այցելեք «Սեր և հարգանք»-ի կայքէջ` www.love-and-respect.org  

 

 

Էջ 1, 4-ից

"Take Action" ծրագրի լրաթերթ

  Take action («Գործիր») կանանց քաղաքական ակումբը ձևավորվել է 2019թ -ին։ Ծրագրի հիմնական նպատակն էր խորացնել ակումբի անդամ երիտասարդ կանանց և աղջիկների գիտելիքները քաղաքականության մեջ և խթանել նրանց մասնակցությունը հայաստանյան  հասարակական և քաղաքական դաշտում։

Մեկ տարվա ընթացքում կազմակերպվել են տեսական և գործնական դասընթացներ, հանրային քննարկումներ, հանդիպումներ հայտնի կին քաղաքական գործիչների հետ, ուսումնական այցեր տեղական ինքնակառավարման մարմիններ, Ազգային ժողով, Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն։

Ծրագիրը իրականցվել է Հայաստանում ԱՄՆ-ի դեսպանատան Ժողովրդավարության հանձնաժողովի փոքր դրամաշնորհների ծրագրի շրջանակներում։

 

 

 

Attachments:
Download this file (Project Newsletter.pdf)Ծրագրի լրաթերթ[ ]8700 kB

Search

Follow us (AM)

Coming Events (AM)

No events found

© 2001-2016 Society Without Violence. All Rights Reserved.